Próbki gleby najlepiej pobrać teraz – po żniwach, a przed jesiennym nawożeniem, albo wczesną wiosną. Z jednego kawałka pola do 4 ha bierzesz 15–20 nakłuć z warstwy 0–20 cm, mieszasz je i do laboratorium wysyłasz ok. pół kilograma ziemi. Wynik pokaże odczyn gleby i zasobność w fosfor, potas i magnez, a to podstawa przy planowaniu wapnowania i nawożenia.
Samo pobranie nie jest trudne, ale łatwo je zepsuć. Kilka nakłuć z jednego miejsca, ziemia spod kretowiska albo próbka zaraz po oborniku – i wynik nadaje się do kosza. Poniżej krok po kroku, jak to zrobić zgodnie z zasadami, które podaje Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa (IUNG-PIB) na podstawie normy PN-R-04031.
Kiedy pobierać próbki gleby
Pobierać można przez cały rok, ale najlepszy jest okres po zbiorach i jesienią przed rozsiewem nawozów albo wczesna wiosna. Unikaj trzech sytuacji:
- tuż po nawożeniu mineralnym lub organicznym – wynik wyjdzie zawyżony,
- w czasie suszy, kiedy laska nie wchodzi w ziemię,
- gdy gleba jest mokra i maziasta.
Jeśli w tym sezonie planujesz wapnowanie, najpierw badanie, potem wapno. Inaczej zgadujesz dawkę. Więcej o tym w tekście o wapnowaniu gleby jesienią.
Ile próbek gleby z jednego pola
Jedna próbka końcowa (czyli ta, która trafia do laboratorium) może reprezentować najwyżej 4 ha. Ten obszar powinien być podobny pod względem gleby, ukształtowania terenu, przedplonu i nawożenia. Pod każdą uprawę robi się osobną próbkę.
Na jedną próbkę końcową składa się do 20 nakłuć (próbek pierwotnych) na gruntach ornych. Na łąkach, pastwiskach i glebach organicznych – do 40. Gotowa próbka nie może ważyć mniej niż 0,5 kg.
Przykład: masz 18 ha w trzech kawałkach – 6 ha pszenicy, 8 ha rzepaku i 4 ha kukurydzy. Pszenicę dzielisz na dwie części po 3 ha, rzepak na dwie po 4 ha, a kukurydza mieści się w jednej. Razem 5 próbek końcowych i ok. 100 nakłuć laską.
Jak pobrać próbki gleby krok po kroku
- Zrób szkic pól. Wystarczy wydruk mapy działek albo odręczny rysunek. Zaznacz na nim granice każdej próbki i ponumeruj je.
- Przygotuj sprzęt. Najlepsza jest laska glebowa (tzw. laska Egnera). Jeśli jej nie masz, poradzisz sobie szpadlem. Do tego czyste wiadro i woreczki lub kartoniki.
- Idź po polu zygzakiem albo po przekątnych, żeby nakłucia były rozłożone równo na całej powierzchni, a nie w jednym rogu.
- Pobieraj z warstwy 0–20 cm. Na świeżo zaoranej roli najpierw przydepnij miejsce. Laskę ustaw pionowo, wciśnij do oporu, obróć o pełny obrót i wyjmij. Ziemię z zasobnika wysyp do wiadra.
- Wymieszaj wszystkie nakłucia z danego kawałka pola i odsyp ok. 0,5 kg do opakowania.
- Opisz próbkę: numer z mapki, numer działki, rodzaj użytku (grunt orny, łąka, sad), kategoria agronomiczna gleby, powierzchnia.
- Zabezpiecz opakowania, żeby nie rozsypały się w transporcie, i jak najszybciej zawieź je do laboratorium.
Najczęstsze błędy
Większość złych wyników bierze się z miejsc, z których w ogóle nie powinno się pobierać ziemi. Omijaj:
- pas 5 m od brzegu pola,
- miejsca po stogach, pryzmach obornika i kopcach,
- rowy, bruzdy, kretowiska i żwirowiska,
- zagłębienia i ostre wzniesienia – jeśli są duże, zrób z nich osobną próbkę.
Drugi częsty błąd to łączenie w jedną próbkę kawałków z różnymi uprawami albo z różną glebą, np. piaskiem i gliną. Wynik wyjdzie „średni” i nie będzie pasował do żadnego z nich. Trzeci – brak opisu. Próbka bez numeru i działki to wyrzucone pieniądze.
Gdzie oddać próbki gleby do badania
Podstawową analizę (pH, fosfor, potas, magnez) wykonują okręgowe stacje chemiczno-rolnicze. Adres stacji dla swojego województwa i jej cennik znajdziesz na stronie Krajowej Stacji Chemiczno-Rolniczej. Próbki można zawieźć samemu albo wysłać. Niektóre ośrodki doradztwa rolniczego też zbierają próbki i przekazują je do stacji – zapytaj w swoim powiatowym zespole doradczym.
Wyniki badania gleby są potrzebne również do planu nawożenia. Plan jest wymagany m.in. w praktyce „Opracowanie i przestrzeganie planu nawożenia” w ekoschemacie Rolnictwo węglowe – aktualne warunki sprawdź w ARiMR przed kampanią wniosków.
Co zrobić z wynikiem
Najpierw spójrz na odczyn. Dla większości upraw najlepsze jest pH między 6 a 7. Jeśli wyszło niżej, zacznij od wapnowania – przy kwaśnej glebie rośliny gorzej pobierają składniki z nawozów. Dawkę CaO z wyniku badania przeliczysz na konkretne wapno w naszym kalkulatorze dawki wapna.
Potem zasobność. Jeśli fosforu czy potasu jest dużo, możesz zmniejszyć dawki i zaoszczędzić na nawozach. Tam, gdzie brakuje – wiesz, czego dodać. Badanie powtarza się zwykle co cztery lata. Pełną instrukcję znajdziesz w materiałach IUNG-PIB, a więcej porad o nawożeniu – w dziale Uprawy.
